اصطلاحات تخصصی اکسپت مقاله
در فرآیند ارسال، داوری و اکسپت مقاله در مجلات معتبر علمی (ISI، Scopus، PubMed و …)، با مجموعهای از اصطلاحات تخصصی ثابت و بینالمللی مواجه میشوید. تسلط بر این واژگان نهتنها در مکاتبه با ژورنال ضروری است، بلکه در تفسیر ایمیلهای سردبیر و داوران نیز نقش تعیینکننده دارد. در ادامه، کاملترین فهرست اصطلاحات تخصصی فرآیند اکسپت مقاله بهصورت دستهبندیشده ارائه میشود.
1. اصطلاحات مربوط به انتخاب و شناسایی ژورنال
این اصطلاحات به شما کمک میکنند تا مجله مناسبی برای مقالهتان پیدا کنید و کیفیت آن را ارزیابی کنید. دانشجویان معمولاً از اینها برای انتخاب جایی که مقالهشان را بفرستند استفاده میکنند.
- Journal Scope: حوزه موضوعی و چارچوب علمی مجله این یعنی موضوعاتی که مجله پوشش میدهد. مثلاً یک مجله ممکن است فقط به مقالات زیستشناسی بپردازد، نه فیزیک. قبل از ارسال مقاله، چک کنید که موضوع تحقیق شما با این حوزه جور دربیاید تا مقالهتان رد نشود.
- Aims & Scope: اهداف و محدوده پذیرش مقالات مجله بخش اهداف (Aims) میگوید مجله چه هدفی دارد، مثل ترویج دانش در یک زمینه خاص. محدوده (Scope) جزئیات بیشتری میدهد، مثل انواع مقالات پذیرفتهشده یا روشهای تحقیق. این بخش را در وبسایت مجله بخوانید تا مطمئن شوید مقالهتان مناسب است.
- Target Journal: مجله هدف برای ارسال مقاله این مجلهای است که شما انتخاب میکنید برای ارسال مقالهتان. معمولاً بر اساس کیفیت، موضوع و شانس پذیرش انتخاب میشود. دانشجویان اغلب چند مجله هدف را لیست میکنند و از بهترین شروع میکنند.
- Journal Ranking: رتبهبندی مجله رتبهبندی نشاندهنده کیفیت و اعتبار مجله است. بر اساس شاخصهایی مثل تعداد استنادها محاسبه میشود. سایتهایی مثل Scimago یا Web of Science این رتبهها را نشان میدهند.
- Quartile (Q1, Q2, Q3, Q4): چارک مجله در پایگاههایی مانند Scimago مجلات در هر رشته به چهار گروه (چارک) تقسیم میشوند: Q1 بهترین (بالاترین ۲۵%)، Q2 خوب (۲۵-۵۰%)، Q3 متوسط (۵۰-۷۵%) و Q4 پایینترین (۷۵-۱۰۰%). دانشجویان برای رزومه بهتر، Q1 یا Q2 را هدف میگیرند.
- Impact Factor (IF): ضریب تأثیر مجله (JCR) این عدد میانگین تعداد استنادهایی است که مقالات یک مجله در دو سال گذشته دریافت کردهاند. از پایگاه JCR (Journal Citation Reports) میآید. IF بالا یعنی مجله معتبرتر، اما برای دانشجویان تازهکار، مجلات با IF متوسط هم خوب است.
- CiteScore: شاخص استنادی Scopus شبیه IF است، اما از پایگاه Scopus محاسبه میشود و استنادهای سه سال را در نظر میگیرد. برای مقایسه مجلات مفید است، به خصوص اگر IF در دسترس نباشد.
- Indexing / Indexed Journal: نمایهشده بودن مجله Indexing یعنی مجله در پایگاههای معتبر مثل PubMed، Scopus یا Web of Science فهرستشده باشد. Indexed Journal مجلهای است که این نمایه را دارد، یعنی مقالاتش آسانتر پیدا و استناد میشوند. برای دانشجویان، ارسال به این مجلات اعتبار بیشتری میدهد.
- Predatory Journal: مجلات نامعتبر یا جعلی اینها مجلاتی هستند که فقط برای پول چاپ میکنند، بدون داوری واقعی. اغلب هزینه میگیرند و کیفیت پایین دارند. دانشجویان باید از لیستهای سیاه مثل Beall’s List اجتناب کنند تا رزومهشان آسیب نبیند.
- Open Access (OA): دسترسی آزاد مجلاتی که مقالات را رایگان برای همه در دسترس قرار میدهند. دانشجویان میتوانند بدون پرداخت هزینه بخوانند، اما گاهی نویسندگان باید هزینه پرداخت کنند.
- Hybrid Journal: مجله ترکیبی (پرداختی + رایگان) مجلهای که هم مقالات رایگان (OA) و هم مقالات پرداختی (پشت دیوار پرداخت) دارد. نویسندگان میتوانند انتخاب کنند مقالهشان OA باشد یا نه.
- APC (Article Processing Charge): هزینه چاپ مقاله هزینهای که نویسندگان برای چاپ مقاله در مجلات OA پرداخت میکنند. میتواند از چند صد تا چند هزار دلار باشد. دانشجویان باید بودجهشان را چک کنند یا از کمکهای دانشگاه استفاده کنند.
2. اصطلاحات مربوط به آمادهسازی مقاله
اینها به نوشتن و آماده کردن مقاله قبل از ارسال کمک میکنند. دانشجویان باید مقالهشان را حرفهای بنویسند تا شانس پذیرش بالا برود.
- Manuscript: نسخه علمی مقاله نسخه کامل مقاله که آماده ارسال است. شامل متن، شکلها و جداول.
- Draft: پیشنویس مقاله نسخه اولیه مقاله که هنوز کامل نیست. دانشجویان چند بار پیشنویس مینویسند و ویرایش میکنند.
- Original Article: مقاله پژوهشی اصیل مقالهای که تحقیق جدید و اصلی گزارش میدهد، مثل آزمایشها یا نظرسنجیها.
- Review Article / Systematic Review / Meta-analysis Review Article: خلاصه مقالات قبلی در یک موضوع. Systematic Review: بررسی سیستماتیک و منظم مقالات. Meta-analysis: تحلیل آماری نتایج چندین مطالعه. اینها برای دانشجویان پیشرفتهتر مناسب است.
- Short Communication / Brief Report مقالات کوتاه که یافتههای مهم اما کوچک را گزارش میدهند، بدون جزئیات زیاد.
- Case Report / Case Study گزارش یک مورد خاص، مثل یک بیمار یا رویداد. مفید برای رشتههای پزشکی یا اجتماعی.
- Structure IMRaD: Introduction, Methods, Results, Discussion ساختار استاندارد مقاله: مقدمه (Introduction)، روشها (Methods)، نتایج (Results)، بحث (Discussion). دانشجویان باید از این پیروی کنند تا مقاله منظم باشد.
- Abstract / Structured Abstract خلاصه کوتاه مقاله (معمولاً ۱۵۰-۳۰۰ کلمه). Structured Abstract با بخشهای مشخص مثل اهداف، روشها، نتایج.
- Keywords کلمات کلیدی که موضوع مقاله را نشان میدهند. کمک به جستجو در پایگاهها.
- Corresponding Author: نویسنده مسئول نویسندهای که با مجله ارتباط دارد و مسئولیت مقاله را بر عهده میگیرد. معمولاً استاد یا محقق ارشد.
- Authorship Order: ترتیب نویسندگان ترتیب نام نویسندگان بر اساس سهمشان. معمولاً اول نویسنده اصلی، آخر سرپرست.
- Affiliation: وابستگی سازمانی نویسندگان دانشگاه یا مؤسسهای که نویسندگان به آن وابستهاند.
- Acknowledgment تشکر از کسانی که کمک کردهاند، مثل资助دهندگان یا همکاران.
- Conflict of Interest (COI) هرگونه تعارض منافع، مثل روابط مالی که ممکن است بر مقاله تأثیر بگذارد. باید اعلام شود.
- Ethical Approval / Ethics Committee تأیید اخلاقی از کمیته اخلاق برای تحقیقاتی که شامل انسان یا حیوان است.
- Plagiarism Check بررسی سرقت ادبی مقاله.
- Similarity Index درصد شباهت مقاله به منابع دیگر در ابزارهای چک پلاجیاریسم.
- Turnitin / iThenticate نرمافزارهایی برای چک پلاجیاریسم. Turnitin بیشتر برای دانشجویان، iThenticate برای مقالات حرفهای.
3. اصطلاحات مربوط به ارسال مقاله (Submission)
اینها مراحل ارسال مقاله به مجله را پوشش میدهند. دانشجویان باید سیستم آنلاین را بلد باشند.
- Submission: ارسال مقاله فرستادن مقاله به مجله.
- Online Submission System: سامانه ارسال آنلاین پلتفرمهایی مثل Editorial Manager یا ScholarOne برای آپلود مقاله.
- Cover Letter: نامه همراه مقاله نامهای که مقاله را معرفی میکند و توضیح میدهد چرا مناسب مجله است.
- Suggested Reviewers: داوران پیشنهادی نامهایی که پیشنهاد میدهید برای داوری مقالهتان.
- Manuscript ID: شناسه مقاله شماره منحصربهفرد مقاله پس از ارسال.
- Initial Submission ارسال اولیه مقاله.
- Revised Submission ارسال نسخه اصلاحشده پس از داوری.
- Supplementary Files / Supporting Information فایلهای اضافی مثل دادههای خام یا شکلهای بیشتر.
- Copyright Transfer Agreement (CTA) توافق انتقال حق کپیرایت به مجله.
- License to Publish مجوز انتشار مقاله بدون انتقال کامل کپیرایت.
4. اصطلاحات فرآیند داوری (Peer Review)
داوری مرحله کلیدی است که مقاله بررسی میشود. دانشجویان باید صبور باشند.
- Peer Review: داوری همتا بررسی مقاله توسط متخصصان همرشته.
- Single-blind Review داوران نویسندگان را میشناسند، اما نویسندگان داوران را نه.
- Double-blind Review هیچکدام همدیگر را نمیشناسند.
- Open Review همه چیز شفاف، حتی نام داوران عمومی است.
- Reviewer: داور متخصص که مقاله را بررسی میکند.
- Editor / Associate Editor / Handling Editor ویراستار اصلی، دستیار یا مسئول مقاله.
- Editorial Board هیئت ویراستاران مجله.
- Under Review مقاله در حال داوری.
- With Editor مقاله نزد ویراستار است.
- Review Process کل فرآیند داوری.
- Review Report گزارش داوران.
- Reviewer Comments نظرات داوران.
- Major Revision تغییرات بزرگ لازم است.
- Minor Revision تغییرات کوچک.
- Rebuttal Letter / Response to Reviewers نامه پاسخ به نظرات داوران.
- Point-by-point Response پاسخ نقطهبهنقطه به هر نظر.
5. اصطلاحات تصمیمگیری مجله (Editorial Decision)
اینها نتایج داوری را نشان میدهند. دانشجویان باید آماده رد شدن باشند.
- Decision Letter نامه تصمیم ویراستار.
- Accept / Accepted پذیرش مقاله.
- Accept with Minor Revisions پذیرش با تغییرات کوچک.
- Revise and Resubmit (R&R) اصلاح و ارسال دوباره.
- Reject رد مقاله.
- Desk Reject / Desk Rejection رد سریع بدون داوری.
- Conditional Acceptance پذیرش مشروط به تغییرات.
- Final Decision تصمیم نهایی.
- Withdrawal of Manuscript پسگرفتن مقاله توسط نویسندگان.
6. اصطلاحات پس از اکسپت مقاله
پس از پذیرش، مقاله آماده انتشار میشود. دانشجویان باید پروف را چک کنند.
- Accepted Manuscript نسخه پذیرفتهشده قبل از ویرایش نهایی.
- In Press / Article in Press مقاله پذیرفتهشده اما هنوز چاپنشده.
- Proof / Galley Proof نسخه نهایی برای چک اشتباهات.
- Proofreading بررسی پروف.
- DOI (Digital Object Identifier) شناسه دیجیتال منحصربهفرد مقاله.
- Online First / Early View انتشار آنلاین قبل از چاپ کامل.
- Publication Date تاریخ انتشار.
- Volume / Issue / Pages جلد، شماره و صفحات مقاله.
- Citation Format فرمت استناد به مقاله.
7. اصطلاحات حقوقی و اخلاق نشر
اینها قوانین اخلاقی هستند. دانشجویان باید رعایت کنند تا مشکل قانونی پیش نیاید.
- Publication Ethics اصول اخلاقی انتشار.
- COPE Guidelines راهنماهای کمیته اخلاق انتشار (COPE).
- Duplicate Submission ارسال همزمان به چند مجله.
- Salami Publication تقسیم یک تحقیق به مقالات کوچک.
- Data Fabrication / Data Falsification ساختن یا تغییر دادهها.
- Self-plagiarism کپی از کارهای خود بدون ذکر.
- Retraction پسگرفتن مقاله منتشرشده.
- Correction / Erratum / Corrigendum اصلاح اشتباهات پس از انتشار.
8. اصطلاحات مربوط به نمایهسازی و استناد
اینها به دیدهشدن مقاله کمک میکنند. دانشجویان باید پروفایل بسازند.
- Citation استناد به مقاله دیگران.
- Reference Style (APA, Vancouver, Chicago, Harvard) سبکهای ارجاعدهی مثل APA (روانشناسی) یا Vancouver (پزشکی).
- H-index شاخصی برای اندازهگیری تأثیر محقق (تعداد مقالات و استنادها).
- Altmetrics اندازهگیری تأثیر مقاله در شبکههای اجتماعی.
- CrossRef سیستم ثبت DOI.
- ORCID iD شناسه منحصربهفرد محققان.
- ResearchGate / Google Scholar Profile پروفایلهای آنلاین برای به اشتراک گذاشتن مقالات.
9. اصطلاحات رایج در مکاتبات با ژورنال
این عبارتها برای ایمیلها یا نامهها استفاده میشوند. دانشجویان میتوانند از آنها کپی کنند.
- Dear Editor ویراستار محترم (شروع نامه).
- Thank you for considering our manuscript ممنون که مقاله ما را بررسی کردید.
- We have revised the manuscript accordingly مقاله را طبق نظرات اصلاح کردیم.
- Please find the revised version attached لطفاً نسخه اصلاحشده پیوست را ببینید.
- We appreciate the reviewers’ valuable comments از نظرات ارزشمند داوران سپاسگزاریم.
جمعبندی تخصصی
اگر هدف شما ارسال مقاله به مجلات معتبر بینالمللی است، تسلط کامل بر این اصطلاحات به شما کمک میکند که ایمیلهای سردبیر را دقیق تفسیر کنید، پاسخ حرفهای به داوران بدهید، ریسک ریجکت را کاهش دهید، فرآیند اکسپت را سریعتر و هدفمندتر پیش ببرید.
